Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło zmiany w zasadach zadawania prac domowych oraz w kryteriach oceny zachowania uczniów szkół podstawowych. Nowelizację rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych podpisała w czwartek, 21 sierpnia, minister edukacji Barbara Nowacka. Większość nowych przepisów obowiązuje od 1 września 2026 roku, wraz z początkiem roku szkolnego – poinformowało MEN, na co jako pierwszy zwrócił uwagę Serwis Samorządowy PAP.
Dziewięć obszarów oceny zachowania
Nowela wprowadza inne niż dotychczas brzmienie podstawowych obszarów uwzględnianych przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Resort wymienia w nowym katalogu m.in. wywiązywanie się z obowiązków ucznia, okazywanie szacunku nauczycielom, innym uczniom i pracownikom szkoły, a także dbałość o kulturę języka oraz o bezpieczeństwo i zdrowie własne i innych osób.
Katalog uzupełniają obszary związane z przejmowaniem odpowiedzialności za własny rozwój, współpracą i budowaniem dobrych relacji w klasie oraz zaangażowaniem w życie szkoły i lokalnej wspólnoty. Znalazł się w nim również zapis dotyczący szacunku dla własnego narodu i ojczyzny, a zarazem dla tradycji i kultury innych narodów – w takim brzmieniu we wcześniejszej wersji przepisów go nie było. O ostatecznej ocenie zachowania konkretnego ucznia nadal decyduje wychowawca, biorąc pod uwagę opinię nauczycieli, uczniów danej klasy oraz ocenianego dziecka.
Nowy katalog obszarów ma charakter ramowy. Sposób jego zastosowania – a więc to, ile punktów lub jaka skala opisowa odpowiada poszczególnym zachowaniom – każda szkoła określa samodzielnie w wewnątrzszkolnych zasadach oceniania, zapisanych w statucie placówki.
Prace domowe: doprecyzowane, nie zniesione
Zgodnie z nowelizacją znika możliwość zadawania w klasach IV–VIII prac praktyczno-technicznych do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych. Do tej pory nauczyciele mogli zlecać uczniom przygotowanie w domu modeli, makiet czy projektów, co w praktyce bywało kłopotliwe dla rodzin bez odpowiednich narzędzi lub miejsca do pracy.
Rozporządzenie doprecyzowuje jednocześnie zasady zadawania prac pisemnych w tych samych klasach. Mają one służyć wyłącznie utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu stosowaniu treści zrealizowanych podczas zajęć edukacyjnych. Każda odrobiona przez ucznia praca pisemna musi zostać sprawdzona przez nauczyciela, który następnie przekazuje uczniowi informację zwrotną – wskazującą, co zrobił dobrze i nad czym powinien jeszcze popracować.
Nowe przepisy nie wprowadzają całkowitego zakazu zadawania prac domowych, o którym od dawna mówi się w części komentarzy medialnych. Ograniczenie dotyczy – tak jak dotychczas – wyłącznie dwóch kategorii: prac pisemnych i praktyczno-technicznych w klasach IV–VIII, gdzie mają one charakter nieobowiązkowy i nie są oceniane samodzielną oceną cząstkową. W klasach I–III tego rodzaju prac domowych w ogóle się nie zadaje, natomiast nauczyciel może zlecić dziecku ćwiczenia rozwijające motorykę małą, powiązane z podstawą programową pierwszego etapu edukacyjnego.
Wyższa ocena roczna za dodatkowe zadania
Zgodnie z nowymi przepisami szkoła będzie mogła podnieść uczniowi roczną ocenę klasyfikacyjną, jeśli ten regularnie wykonuje nieobowiązkowe prace pisemne. Warunkiem jest wpisanie takiej możliwości do statutu placówki – decyzję w tej sprawie podejmie każda szkoła osobno, w ramach wewnątrzszkolnych zasad oceniania opisanych w dokumentach szkolnych.
W praktyce oznacza to, że dwie sąsiadujące szkoły podstawowe mogą przyjąć różne rozwiązania. Jedna włączy podwyższanie oceny za dodatkowe prace pisemne do swojego statutu jeszcze w tym roku szkolnym, inna zostawi dotychczasowe zasady bez zmian, co rady pedagogiczne będą ustalać na wrześniowych i październikowych posiedzeniach.
Zmiany także dla uczniów szkół zawodowych
Nowela obejmuje również uczniów techników i branżowych szkół I stopnia prowadzących kształcenie w zawodzie. Będą oni mogli zostać zwolnieni z obowiązkowych zajęć przygotowujących do uzyskania prawa jazdy, organizowanych przez szkołę, pod warunkiem przedłożenia zaświadczenia o ukończeniu takiego szkolenia poza placówką.
Rozporządzenie doprecyzowuje ponadto tryb i formę przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności. Te przepisy, w odróżnieniu od pozostałych, zaczną obowiązywać dopiero od 1 września 2027 roku, co daje szkołom rok na dostosowanie procedur wewnętrznych.
Dostosowanie dokumentów szkolnych do nowych przepisów wymaga formalnej zmiany statutu, a więc uchwały rady pedagogicznej po zaopiniowaniu przez radę rodziców i samorząd uczniowski – tak przewiduje ustawa Prawo oświatowe. Dyrektorzy szkół mają na to czas do końca pierwszego semestru, ponieważ nowe kryteria oceny zachowania muszą zostać zastosowane już przy wystawianiu ocen śródrocznych.
Tło regulacji: spór o rzekomy zakaz prac domowych
Ograniczenie zadawania prac pisemnych i praktyczno-technicznych w klasach IV–VIII MEN wprowadziło po raz pierwszy jeszcze w 2024 roku. Rozwiązanie od początku wywoływało kontrowersje, a część rodziców i komentatorów mówiła wprost o "zakazie prac domowych" – mimo że przepisy nigdy takiego zakazu nie formułowały.
W grudniu 2025 roku poseł Paweł Jabłoński złożył w tej sprawie interpelację poselską, pytając ministerstwo o ocenę skutków reformy. Odpowiadająca w imieniu resortu sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer przypomniała wówczas, że zakazu nie wprowadzono, a ograniczenie dotyczy tylko dwóch wybranych rodzajów zadań domowych w starszych klasach szkoły podstawowej. Poinformowała też, że Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy przeanalizował na zlecenie MEN praktyczne stosowanie tego rozwiązania przez nauczycieli, a resort prowadzi analizę możliwych modyfikacji.
Podpisana w sierpniu 2026 roku nowela jest efektem tamtej zapowiedzi. Doprecyzowuje ona obowiązek sprawdzania prac pisemnych i przekazywania uczniom informacji zwrotnej, a jednocześnie wprowadza nowy mechanizm podwyższania oceny rocznej za dodatkowe zadania – rozwiązanie, którego we wcześniejszej wersji przepisów nie przewidziano. Zniesienie prac praktyczno-technicznych zadawanych na czas wolny idzie w podobnym kierunku, jaki wcześniej sygnalizowała Lubnauer, mówiąc o możliwych modyfikacjach dotychczasowych zasad.
Element szerszej reformy programowej
Zmiany w ocenianiu i pracach domowych wpisują się w szerszy program reformy oświaty, określany przez resort jako "Reforma26. Kompas Jutra". Reforma wdrażana jest etapami od 2025 roku – w pierwszym etapie dodano dwa przedmioty: edukację obywatelską w miejsce historii i teraźniejszości w szkołach ponadpodstawowych oraz edukację zdrowotną w klasach IV–VIII i w szkołach ponadpodstawowych, a także zmieniono podstawę programową wychowania fizycznego.
Od 1 września 2026 roku nowa podstawa programowa obowiązuje we wszystkich przedszkolach oraz w klasach I i IV szkół podstawowych, na mocy dwóch rozporządzeń ministra edukacji z 11 i 12 marca 2026 roku, ogłoszonych w Dzienniku Ustaw pod pozycjami 378 i 380. Uczniowie klasy IV poznają od tego roku nowy przedmiot – przyrodę, łączącą elementy biologii, geografii, chemii i fizyki w wymiarze trzech godzin tygodniowo aż do klasy VI. W miejsce dotychczasowej techniki wprowadzono zajęcia praktyczno-techniczne w wymiarze dwóch godzin tygodniowo, prowadzone w blokach umożliwiających realizację dłuższych projektów.
W przedszkolach nowa podstawa programowa kładzie z kolei nacisk na ograniczenie korzystania z urządzeń ekranowych na rzecz bezpośrednich doświadczeń, ruchu i współpracy w grupie. W klasach IV–VIII zwiększono jednocześnie pulę godzin do dyspozycji dyrektora szkoły z czterech do sześciu, a przynajmniej jedna godzina wychowawcza w miesiącu ma być poświęcona bezpiecznemu zachowaniu w sytuacjach zagrożenia, zarówno w czasie pokoju, jak i wojny.
Wprowadzenie zintegrowanego przedmiotu przyroda w klasach IV–VI, w miejsce osobno nauczanych dotąd elementów biologii, geografii, chemii i fizyki, resort tłumaczy dwojako. Po pierwsze chodzi o odciążenie uczniów najstarszych klas, którzy według MEN spędzali w szkole nawet 40 godzin tygodniowo – tyle, ile wynosi pełny etat pracy. Po drugie ministerstwo powołuje się na doświadczenia Singapuru, Australii i Irlandii, gdzie zintegrowany przedmiot przyrodniczy typu "science" nauczany jest od najmłodszych klas i towarzyszy najwyższym wynikom w międzynarodowych badaniach wiedzy przyrodniczej uczniów.
Za przygotowanie nauczycieli do wdrożenia zmian odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, który na zlecenie MEN opracowuje strategię wdrażania reformy obejmującą poradniki metodyczne, szkolenia i doradztwo metodyczne. Resort zapowiedział również bezpłatne studia podyplomowe dla nauczycieli, realizowane przez wybrane uczelnie w ramach tego samego programu.
Kolejny etap reformy programowej obejmie od 1 września 2027 roku pierwsze klasy szkół ponadpodstawowych, wraz z fakultatywnym dotąd tygodniem projektowym, który stanie się wówczas obowiązkowy. Nowa formuła egzaminu ósmoklasisty oraz matury dla absolwentów liceów ogólnokształcących wejdzie w życie w 2031 roku, a dla absolwentów techników rok później.